Antiquitates Iudaice libri XX, De bello Iudaico libri VII - Josephus Flavius

1466 r. Pergamin, 45 x 32,5 cm, s. 234.

Pismo: staranna bastarda w dwu kolumnach, jednej ręki.

Oprawa krakowska po 1466 r.; deski pokryte brązową skórą ze ślepymi tłoczeniami; na obu okładzinach bordiura z tłoczeniami o motywie zachodzących na siebie ostrołuków; górne i dolne części obu zwierciadeł wypełnione tłoczeniami o kilku wzorach; narożniki mosiężne z guzami zdobione grawerunkiem; w środku okładzin kwadratowa plakieta z guzem; zachowana jedna klamerka na pasku skórzanym; grzbiet płaski bez zdobień, pięć zwięzów

Warszawa, Biblioteka Narodowa, sygn. BOZ 1.

Historia

Jedyny zachowany w zbiorach polskich iluminowany rękopis dzieł Józefa Flawiusza i jedyny zawierający pełną wersję obu dzieł. Autorem iluminacji był ten sam artysta, który ozdobił Mszał nr 2 katedry krakowskiej, zwany także Mistrzem Panny z Jednorożcem. Rękopis zawiera 15 inicjałów malarskich, z których 7 z przedstawieniami figuralnymi (m.in. Adam i Ewa w raju, król Dawid, scena budowy świątyni).

Rękopis ufundował opat Maciej Skawinka, a przepisał organista tyniecki Maciej w 1466 (kolofon). Zakupiony wraz z Sakramentarzem tynieckim przez Stanisława Kostkę Zamoyskiego w 1814 i włączony do Biblioteki Ordynacji Zamojskiej. W 1945 przejęty przez Bibliotekę Narodową.

Rękopis nieskatalogowany. Ustalenia wymaga miejsce wykonania iluminacji, których analiza, zdaniem B. Miodońskiej, prowadzi do konkluzji, że ich autor był niezwiązanym z Tyńcem zawodowym iluminatorem świeckim działającym w Krakowie. Nieco inne wnioski wynikają z autopsji całego kodeksu. W przeciwieństwie do ksiąg liturgicznych program ikonograficzny rękopisu dzieła Flawiusza nie ma analogii w Polsce. Być może wykorzystano tu jakiś wzór powstały w latach trzydziestych XV w. Jednak precyzja projektu poszczególnych stron i staranność wykonania, podobna do rękopisów liturgicznych, wy­magały daleko posuniętej współpracy pisarza i malarza. O związku iluminatorów z klasztorem mówi także herb Opactwa na pierwszej stronie.  

Informacje pochodzą z: Tyniec. Sztuka i kultura benedyktynów od wieku XI do XVIII. Katalog wystawy w Zamku Królewskim na Wawelu, październik - grudzień 1994. Kraków 1994.

Graduał opata Macieja Skawinki (Graduale de sanctis)

Manuskrypt wykonany około 1460 r. Pergamin, 56 x 38 cm, k. 344.

Pismo bardzo staranne jednej ręki, tekstura, litery o kształcie gotyckim, litery majuskulne rozpoczynające poszczególne śpiewy czerwone i niebieskie, niekiedy zdobione wicią przechodzącą na margines; nuty czarne typu gotyckiego w kształcie rombów, umieszczone na czerwonych czteroliniach.

Oprawa z około 1569 r.; deski powleczone jasną wytłaczaną skórą; z powodu zatarcia czytelne tylko niektóre przedstawienia (król Dawid, Chrystus, śś. Piotr i Paweł); ślady po mosiężnych okuciach istniejących jeszcze około 1918, gdy W. Podlacha sporządził pierwszy opis.

Rękopis nieskatalogowany (wyczerpujący opis treści opublikował J. Pikulik, a iluminacje analizowała B. Miodońska).

Warszawa, Biblioteka Narodowa, sygn. akc. 10809.

Treść rękopisu

Podobnie jak Graduał Mścisława, rękopis zawiera śpiewy mszalne na cały rok podzielone na części: Ordinarius missae, Proprium de tempore, Proprium de sanctis, Commune sanctorum. Na wyklejkach znajduje się indeks śpiewów sporządzony w 1632 r.

Historia

Rękopis wykonano w Tyńcu za rządów Macieja ze Skawiny, zwanego Skawinką, opata w latach 1452-1477. Zawiera formularz o Przemienieniu Pańskim wprowadzony w 1459, a nie zawiera formularza uroczystości Niepokalanego Poczęcia Panny Marii wprowadzonego w 1476, co, obok analizy iluminacji, pozwala na datowanie kodeksu. Iluminacje zostały wykonane przez Mistrza Pontyfikału Tomasza Strzempińskiego w latach 1455-1460, malarza z kręgu iluminatorów małopolskich. Pierwotnie rękopis zawierał 13 kart iluminowanych, z których cztery miniatury wycięto przed 1918 r.

Około 1569 otrzymał obecną oprawę. W końcu w. XVI zmyto część śpiewów i na ich miejsce wpisano nowe. W Tyńcu prawdopodobnie był oznaczony sygnaturą 2 A2, wpisaną na wyklejce okładziny. Po kasacie Opactwa wraz z częścią księgozbioru tynieckiego przekazany w 1818 Uniwersytetowi Lwowskiemu (sygn. BUL Nr 413). Po drugiej wojnie światowej przejęty przez Bibliotekę Narodową.

Informacje pochodzą z: Tyniec. Sztuka i kultura benedyktynów od wieku XI do XVIII. Katalog wystawy w Zamku Królewskim na Wawelu, październik - grudzień 1994. Kraków 1994.

 

 

Literatura cz. III

M. P. Brown, Understanding Illuminated Manuscripts: A Guide to Technical Terms, London 1994.

Bogato ilustrowany przewodnik po terminach związanych z procesem produkcji i zdobieniem ksiąg, materiałami wykorzystywanymi w średniowiecznych skryptoriach oraz zagadnieniami formalnymi i stylowymi, z którymi może spotkać się miłośnik malarstwa miniaturowego.

 

B. Miodońska, Iluminacje krakowskich rękopisów na Wawelu z pierwszej połowy wieku XV w archiwum kapituły metropolitalnej na Wawelu (Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu. Biblioteka Wawelska 2), Kraków 1967.

Publikacja autorstwa znanej badaczki miniaturowego malarstwa książkowego prezentuje kolekcję rękopisów przechowywanych na wzgórzu wawelskim. Autorka poświęca dużo uwagi miniatorstwu czeskiemu wskazując tym samym środowisko artystyczne, które wywarło wpływ na charakter iluminacji krakowskich. W kolejnych rozdziałach omawia kwestie ikonograficzne, przeprowadza analizę stylu miniatur oraz przybliża czytelnikowi rolę zleceniodawców i wykonawców dzieł.