Ewangeliarz św. Kutberta

Św. Kutbert z Lindisfarne

Już w najbliższy weekend w tynieckim skryptorium rozpoczną się kolejne warsztaty kaligrafii, prowadzone przez Panią Barbarę Bodziony, na które serdecznie zapraszamy.

Najbliższe  spotkanie będzie poświęcone uncjale wg. Ewangeliarza św. Kutberta.  Z tego powodu korzystamy z okazji aby szanownym czytelnikom niniejszego bloga zaprezentować postać świętego Kutberta, a przede wszystkim Ewangeliarz, który jemu został przypisany.

Lindisfarne, wyspa u północno-wschodnich wybrzeży Anglii, zwana także Świętą Wyspą ponieważ istniał tam klasztor zbudowany w VII wieku przez świętego Aidana, misjonarza wśród Celtów.

W roku 875 na Lindisfarne napadli Duńczycy. Mnisi ratując się przed najeźdźcami uciekli z klasztoru zabierając ze sobą doczesne szczątki św. Kutberta (ok. 634 – 687r.), najpopularniejszego w owym czasie świętego północnej Anglii.

 

Ruiny opactwa w Lindisfarne

Po długich i dalekich peregrynacjach ciało świętego ostatecznie spoczęło w katedrze w Durham. 

W roku 1104 otwarto sarkofag świętego, znajdując wewnątrz niewielkich rozmiarów Ewangelię św. Jana, znaną od tego czasu jako Ewangeliarz św. Kutberta. 

Przynajmniej z kilku powodów jest on wyjątkowym rękopisem. Jest to najstarsza europejska książka zachowana w oryginalnej oprawie, która, w dodatku, znajduje się w bardzo dobrym stanie. Mierzący zaledwie ok. 14 na 9 cm Ewangeliarz stanowi jeden z najmniejszych  znanych manuskryptów z kręgu kultury anglosaskiej. 

Rękopis jest nie tylko mały ale i skromnie wykonany. Na 94 welinowych kartach  in folio, zapisanych piękną uncjałą darmo szukać iluminacji czy też innych form wyraźnego zdobienia. 

 

Ewangeliarz św. Kutberta. Oprawa i jedna ze stron

  Przez wieki uważano, że Ewangeliarz był prywatną własnością świętego Kutberta i wraz z nim pochowany. Dzisiaj jednak uważa się, że spisano go niedługo po smierci świętego i umieszczono w jego trumnie jako dar już później.

 

Więcej na pewno będzie można dowiedzieć się podczas warsztatów kaligrafii. Zapraszamy!

Ewangeliarz emmermański

Całkiem niedawno do kościoła tynieckiego powróciły barokowe rzeźby, które z powodu bardzo złego stanu zostały zdemontowane tuż po II wojnie światowej. 

Po wielu latach wraz z nimi konserwacji zostały poddane XVIII-sto wieczne drewniane figury Kazimierza Odnowiciela i Judyty, żony księcia Władysława Hermana, jednej z fundatorek opactwa tynieckiego. Rzeźby te stanęły na krużganku klasztoru – Judyta obok kamiennego filara, na którym pierwotnie stała jako dumna donatorka.

                Kazimierz i Judyta w południowym skrzydle krużganka klasztoru.

Cóż może mieć wspólnego córka cesarza rzymskiego, króla Niemiec i Italii Henryka III Salickiego ze skryptorium lub rękopisami w ogóle? - zapyta wnikliwy czytelnik. 

Judyta Maria Salicka (1047-po roku1092), żona księcia Władysława Hermana.

Jak każda osoba wykształcona na dworze królewskim Judyta dbała o kulturę umysłową swoją jak i swego dworu. Niewątpliwie więc wraz z przybyciem do Polski, już jako żona księcia Hermana, przywiozła ze sobą cenne książki lub też dbała o ich sprowadzenie. Najprawdopodobniej jednym z tych rękopisów  był iluminowany Ewangeliarz, zwany Kodeksem emmermańskim. 

Henryk IV (brat Judyty), Henryk V, Konrad i opaci.

Kodeks został spisany w skryptorium klasztoru św. Emmermana w Ratyzbonie, najprawdopodobniej pod koniec XI wieku (próba dokładnego wydatowania nastręcza jednak badaczom wiele trudności).

Kodeks lub też Ewangeliarz emmermański, zawiera treść czterech Ewangelii, których tekst zdobi inicjały roślinne i zwierzęce, skromne w swej formie. Po za tym znajduje się w nim kilkanaście miniatur. Ciekawe jednak, że żadna z nich nie stanowiła konkretnej ilustracji do treści. 

Na krześle, przy  pulpicie, z piórem w prawej i nożykiem (rasorium służące do usuwania wszelkich błędów) w lewej ręce, siedzi św. Jan Ewangelista.

Ewangeliarz  emmermański  znajduje  się  w  Bibliotece  Kapitulnej  Katedry Krakowskiej. Więcej informacji o samym rękopisie można znaleźć tutaj: wirtualna historia książki i biblioteki